Verhaal

Archief Goffinet werpt licht op Belgisch koloniaal verleden

Hoe belangrijk is het verwerven van historisch waardevolle documenten en archieven? Zeer belangrijk, zowel voor historisch onderzoek – door deze documenten begrijpen we de context en de uitdagingen van een periode beter – als voor hedendaagse kwesties. Dat is bijvoorbeeld het geval voor het privé-archief van de koningen Leopold I en Leopold II. De Koning Boudewijnstichting verwierf dit archief bijna dertig jaar geleden en vandaag speelt het een centrale rol in de werkzaamheden van de parlementscommissie over de kolonisatie.

In de jaren 1980 werden documenten en archieven van onschatbare historische waarde, waarvan gedacht werd dat ze verloren waren gegaan, onverwacht teruggevonden bij de afbraak van het kasteel van Hyon. Dat behoorde ooit toe aan de familie Goffinet. Als vertrouwenspersonen van de koningen Leopold I en Leopold II hadden Adrien, Constant en Auguste Goffinet in het grootste geheim duizenden interessante documenten bewaard. In 1993 kon het Erfgoedfonds van de Koning Boudewijnstichting deze documenten verwerven, als getuigen van een verloren gewaand verleden.

Zeer divers

Olivier Defrance, historicus en auteur van vele artikels en publicaties, maakte recentelijk de inventaris van het archief Goffinet op, in opdracht van de Koning Boudewijnstichting. “Het archief heeft vooral betrekking op de regeerperiode van Leopold II. Het oudste document is van 1811, het recentste van 1947. Er zijn twee grote delen: het archief van het werk van de Goffinets voor rekening van de koninklijke familie en het archief dat Leopold II hun persoonlijk had toevertrouwd. Daar zit van alles bij: briefwisseling tussen de koning en zijn raadgevers, diplomatieke, politieke en urbanistische documenten, notitieboekjes, reisverslagen, huwelijkscontracten van de koninklijke familie, documenten over het beheer van Congo, nog andere over het privévermogen van Leopold II – dat hij overigens gebruikte om de Congolese onderneming te financieren.”

In totaal kostte het Olivier Defrance anderhalf jaar om de duizenden stukken zorgvuldig door te nemen, te klasseren en te inventariseren, met de steun van het Archief van het Koninklijk Paleis. “Eerst moest ik alle stukken bekijken. Vervolgens klasseren naargelang hun aard: kabinetsnota, briefwisseling van de koning, boekhouding… Er zijn meer dan 1.800 inventarisnummers – als je weet dat één nummer tot 100 documenten kan bevatten, besef je wel hoeveel documenten uiteindelijk geanalyseerd werden.”

Het archief Goffinet, dat ondertussen in bewaring is gegeven aan het Archief van het Koninklijk Paleis, werd al geraadpleegd door verschillende historici. “Maar het is niet het exclusieve domein van enkele specialisten”, benadrukt Olivier Defrance. “Het is voor iedereen toegankelijk.” Een filosofie die ook de Koning Boudewijnstichting koestert. Zij financierde de restauratie van bepaalde stukken van het Fonds Goffinet die in erg slechte staat werden teruggevonden. “Dankzij de Stichting kon al een aantal belangrijke documenten gerestaureerd worden, zoals het reisverslag van Leopold II in Egypte, waarover ook een publicatie is gemaakt. En er zijn er nog die vandaag niet kunnen worden benut omdat ze te fragiel zijn. Ook die zullen pas toegankelijk zijn na restauratie.”

Echo’s tot in het heden

“Dankzij de interventie van het Erfgoedfonds konden we archieven met een grote historische waarde verwerven die nog echo’s hebben tot in het heden.”
Olivier Defrance
Historicus, auteur van de inventaris van het archief Goffinet

Het archief Goffinet werpt niet alleen een licht op de stichters van de Belgische dynastie, het speelt ook een belangrijke rol in de parlementscommissie over het koloniale verleden van België, die net met haar werkzaamheden begonnen is. “Door de documenten over het Congobeleid van Leopold II begrijpen we beter de mentaliteit en de ambitie van de koning in Congo, en hoe hij reageerde op de kritiek op zijn kolonisatiebeleid”, zegt Olivier Defrance. “Zonder tussenkomst van de Koning Boudewijnstichting om dit archief te verwerven, zouden we niet de historische kennis hebben die we vandaag hebben. De parlementscommissie heeft er dus alle belang bij om zich over deze documenten te buigen.” Om een bijkomend en genuanceerd licht te werpen op het delicate onderzoek van een verleden dat de afgelopen maanden opnieuw in het brandpunt van de actualiteit staat.

Over het Erfgoedfonds

De Koning Boudewijnstichting zet zich in voor het behoud en de bescherming van het Belgisch erfgoed. Via het Erfgoedfonds koopt ze belangrijke kunstwerken en andere getuigen van ons verleden om ze door te geven aan toekomstige generaties. Het Erfgoedfonds valoriseert meer dan 25.000 werken en duizenden documenten en archieven met historische waarde, die worden tentoongesteld in publieke collecties in heel het land.

www.erfgoed-kbs.be

Andere verhalen
Engagement dat inspireert!

Ere wie ere toekomt

Roerend erfgoed

"In de 15de en 16de eeuw produceerde Brussel veel van deze zogeheten Brabantse retabels die toen in heel Europa enorm populair waren."
Emmanuelle Mercier
verantwoordelijke van de afdeling voor onderzoek en conservatie/restauratie van beeldhouwwerken van het KIK

Filantroop laat werk van Memling terugkeren naar Brugge

Roerend erfgoed

“Brugge is voor mij een zeldzame schat. Dat speelde mee in mijn besluit om dit stuk uit mijn collectie te laten terugkeren naar Brugge.”
Bill Middendorf
Schenker

“Mijn kantwerken zijn mijn pleegkindjes, maar ik weet dat ze nu veilig zijn

Roerend erfgoed

"Mijn lievelingsstuk is een 16de-eeuws mutsje - nooit gebruikt, het ziet er bijna nieuw uit. En zo mooi gemaakt!"
Lieve Vroom (rechts op de foto)
Schenkster kantcollectie

Andere projectoproepen

Prijs Jacqueline Nonkels 2024 - Projectoproep voor individuen

De jaarlijkse Prijs Jacqueline Nonkels (€ 5.000) steunt het behoud en de ontsluiting van het Belgisch, surrealistisch erfgoed.

Open

Prijs Jacqueline Nonkels 2024 - Projectoproep voor organisaties

De jaarlijkse Prijs Jacqueline Nonkels (€ 5.000) steunt het behoud en de ontsluiting van het Belgisch, surrealistisch erfgoed.

Open

Prix Robert Beaujean 2024 - Projectoproep voor organisaties

Het belonen van de verwezenlijker van een waardevol werk op het gebied van de Waalse archeologie of geschiedenis.

Open

Andere Fondsen en filantropieformules

Pierre en Colette Bauchau (Fonds)

Het sierstel van Rubens gerealiseerd door Théodore I de Rasier (1635-1636) bewaren en promoten in België en in het buitenland.

Sophie Wittemans (Fonds)

De doelstelling van het Fonds is het aanmoedigen van onderzoek naar de geschiedenis van de gidsen- en scoutsbewegingen in België, met het oog op publicaties.

Grenadiers van Montenaken Burgerzin, volharden en mededogen - Landen (Projectrekening)

Aankopen/laten maken van Belgische legeruniformen, model 1830, op vraag van de Grenadiers van Montenaken, met als slogan 'Volharden, doorzetten, medeleven en herdenken'.

Andere persberichten

De Schat van Oignies, een uitzonderlijke verzameling edelsmeedkunst uit de 13de eeuw, voor het eerst bijna volledig te zien buiten België

08 02 2024

Van 19 maart tot 20 oktober 2024 presenteert het Musée de Cluny in Parijs een selectie van de mooiste edelsmeedwerken uit de Schat van Oignies, eigendom van de KBS.

Van een zeldzame ‘Madonna met Kind’ uit de 17de eeuw tot meesterwerken van Rops en Khnopff en een uniek magazine van de Belgische surrealisten: de Koning Boudewijnstichting toont een selectie van diverse topstukken op BRAFA

10 01 2024

Dit jaar kunt u op de stand van de KBS opnieuw enkele topstukken ontdekken uit het Belgisch erfgoed, die de KBS recentelijk verwierf voor haar publieke collecties.

17de-eeuws beeldhouwwerk van Jan van Delen keert terug naar de Zavelkerk

22 11 2023

Het 17de-eeuws beeldhouwwerk 'Barmhartigheid' van Jan van Delen keert terug naar haar oorspronkelijke plaats in de Sint-Ursulakapel in de O.L.V. Ter Zavelkerk te Brussel.