Verhaal

Het verleden is niet verleden

Nu de laatste getuigen van de gruwel van de Tweede Wereldoorlog verdwijnen, wordt volop nagedacht over hoe jonge generaties kunnen leren over wat er toen gebeurd is, en waarom het belangrijk is dat zij begrijpen tot wat de demonisering van de ander kan leiden. Dat is de missie van het Fonds Aurore Ruyffelaere.

Herinneringseducatie – het bijbrengen van bewustzijn van en kennis over de holocaust – is een opdracht voor de hele samenleving. Maar leraars staan in de voorhoede. Dat besefte Aurore Ruyffelaere, een gedreven lerares geschiedenis die samen met collega’s vooral met leerlingen in het beroepsonderwijs rond dit thema werkte en met hen naar Auschwitz trok.

Tien jaar geleden kwam Aurore om het leven. Om de herinnering aan het werk van hun dochter levend te houden richtten haar ouders bij de Koning Boudewijnstichting het Fonds Aurore Ruyffelaere op. Het Fonds steunt projecten die op school aandacht besteden aan de strijd tegen extreem nationalisme, racisme en discriminatie.

Leraars die in de klas de collectieve herinnering aan dat verleden levend proberen te houden, hebben het niet onder de markt. Scholieren nu hebben geen grootouders meer die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt en die dat verleden dichterbij kunnen brengen. In een steeds diverser Vlaanderen zitten veel kinderen op de schoolbanken met een migratieachtergrond die anders naar de geschiedenis kijken. Jongeren zijn bovendien mondiger en halen hun informatie uit veel meer – en niet altijd betrouwbare – bronnen.

Algoritmes te slim af zijn

Op de studiedag in het BELvue museum in mei 2023, naar aanleiding van het tienjarig overlijden van Aurore, bewezen vele scholen hoe ze met de steun van het Fonds Aurore Ruyffelaere toch creatieve, prikkelende en wetenschappelijk onderbouwde manieren vinden om aan herinneringseducatie te doen, voor alle leeftijden en alle soorten opleidingen.

Het Koninklijk Atheneum Antwerpen, een school met een zeer divers publiek in een zeer diverse stad, ging bijvoorbeeld aan de slag met een Britse methodiek in het project Athena Syntax. Leerlingen werken samen rond actuele thema’s, nemen een standpunt in, doen aan bronnenonderzoek en komen tot een debat met de ‘tegenpartij’. Nadien wisselen ze van positie. Ze ervaren zo het belang van luisteren naar een ander en compromissen vinden.

Essentiële vaardigheden in een tijd als deze, zei Christophe Busch, directeur van het Hannah Arendtinstituut voor diversiteit, stedelijkheid en burgerschap, bij het begin van de studiedag. “Het internet en artificiële intelligentie bepalen steeds meer welke informatie we te zien krijgen op onze schermen.” De algoritmisering van de maatschappij, noemt Busch dat. “Steeds vaker krijgen we enkel te zien wat lijkt aan te sluiten bij wat en hoe we al denken.” Het onderwijs kan jongeren tegengif verschaffen, door hun te leren kritisch te denken, informatie naar waarde te schatten, feiten van fictie en leugen te onderscheiden.

Marion Van San, leerstoelhouder Herinneringseducatie aan de Universiteit Gent, vertelde dat ze in haar vrije tijd op zoek gaat naar plaatsen waar mensen verscholen zaten tijdens de oorlog, en naar de verhalen van die mensen zelf. Ook als die soms minder positief zijn.

Lessen goed onderbouwen

Brio werkt in Brussel dan weer rond gecontesteerde figuren uit het verleden. En op de IVG-school in Gent leggen ze in de lessen herinneringseducatie expliciet de link naar de actualiteit. Hun nieuwste project richt zich op de helden van het verzet wier namen op het memoriaal in de school staan. Hoe ieder, vanuit zijn eigen leven, een positie kan innemen tegen polarisatie en onderdrukking.

Gruwel tastbaar maken

Het Fonds Ruyffelaere steunt ook bezoeken aan lieux de mémoire waar de geschiedenis erg dichtbij komt. Het concentratiekamp van Auschwitz, het Anne Frankhuis in Amsterdam, het Fort van Breendonk of de Kazerne Dossin, van waaruit tussen 1942 en 1944 28 treintransporten vertrokken naar Auschwitz-Birkenau. Plekken die stil maken en die voor de tieners erg tastbaar maken tot welke gruwel racisme kan leiden.

Stien Vleirick trok met de klas van een Brusselse lagere school waar ze stage liep voor haar lerarenopleiding naar de kazerne Dossin in Mechelen, met de steun van het Fonds. Dat deze leerlingen te jong zouden zijn, wil ze niet horen. Belangrijk is volgens haar wel dat ze met deze lessen de kinderen voldoende begeleidt. Voor haar bachelorproef ontwikkelde ze daarom een lessenpakket rond herinneringseducatie. “Ik leer hier zoveel, van mijn medestudenten maar zeker ook van mijn leerlingen in de stagescholen!” merkt Stien op.

“Ik leer hier zoveel, van mijn medestudenten maar zeker ook van mijn leerlingen in de stagescholen!”
Stien Vleirick
leerkracht in opleiding

Twee weken werkte ze met haar stageklas rond het thema van de jodenvervolging, vooral in Brussel zelf, om meer aansluiting te vinden bij de leefwereld van de kinderen. Ze organiseerde bijvoorbeeld een wandeling door de Marollen, op zoek naar sporen van de oude joodse wijk, en een gesprek met een ooggetuige. Ze legde ook de link met 'heropvoedingskampen' voor de Oeigoerse moslimbevolking in China en liet de kinderen zelf een actie tegen racisme en discriminatie bedenken.

Fonds Aurore Ruyffelaere

Het Fonds werd opgericht om het leven en werk van Aurore Ruyffelaere in herinnering te houden. Aurore was als leerkracht geschiedenis erg begaan met herinneringseducatie.

Het Fonds Aurore Ruyffelaere heeft als doelstelling herinneringseducatie op de agenda te plaatsen en projecten over dit thema te ondersteunen. Het inzicht is belangrijk maar vooral ook een actief engagement tegen alle vormen van extreem nationalisme, racisme en discriminatie en reflectie hierover. Daarbij vormen de Verlichtingsprincipes vrijheid, gelijkheid en broederschap een moreel kompas.

Andere verhalen
Engagement dat inspireert!

Werken naar mogelijkheden; Zonnehoeve Production zet in op een goeie werkomgeving voor personen met een afstand tot de reguliere arbeidsmarkt

Gelijke kansen Personen met een beperking

Maatwerk is zeker geen bezigheidstherapie
Karolien Hulsbosch
CEO van Zonnehoeve

School gaat ook digitaal voor dove en slechthorende kinderen

Gelijke kansen

“De lockdown bracht alles in een stroomversnelling. We willen onze inzichten over digitaal leren verankeren in onze gewone werking.”
Ilse Willekens
Gebarenjuf bij de basisschool van vzw KIDS

Digitaal leren maakt meer maatwerk mogelijk

Gelijke kansen

“De leerlingen zijn heel enthousiast en scherpen hun digitale vaardigheden aan. Er is veel variatie mogelijk.”
Cindy Cottenjé
Directeur basisschool STEMpel

Andere projectoproepen

Scholen Switch

Samenwerkingsprojecten tussen scholen uit verschillende Gemeenschappen van België

Open

Fonds Dominique De Graeve - oproep 2024

Een betere veiligheid van kinderen van 0 tot 12 jaar in het verkeer.

Open

2024 Fonds Ernest Solvay

Wetenschappelijke en duurzame ontwikkeling ondersteunen, zowel in België als in het buitenland.

Loopt binnenkort af!

Andere Fondsen en filantropieformules

BAEF (Fonds Vrienden van)

Beurzen aan jonge Belgische wetenschappers voor wetenschappelijk onderzoek, internationale uitwisseling en postgraduaatopleidingen aan Amerikaanse universiteiten.

Bruxelles - Association ouvrière Belge des Compagnons du Devoir (Projectrekening)

Het doel van ons renovatieproject is het verbeteren van de leefomstandigheden en de kwaliteit van leven voor onze jonge buurtbewoners.

Andere persberichten

Het Fonds Securex ondersteunt projecten die de toegang tot werk vergemakkelijken

Het Securex Fonds steunt sociale organisaties die de toegang tot de arbeidsmarkt vergemakkelijken

BELvue draait de volumeknop hoger tijdens Museum Night Fever

Solidariteit vieren: BELvue blijft het meest bezochte museum van Museum Night Fever. BELvue verwelkomde het verbluffende aantal van 9.525 bezoekers!

Ondernemen buiten Europa: Prins Albertfonds zet 43 jonge Belgische talenten in de bloemen

43 laureaten van het Prins Albertfonds, die een jaar werkervaring opdeden buiten Europa voor rekening van Belgische bedrijven, krijgen hun diploma uit handen van ZKH Prins Lorenz…